Με αφορμή τα δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών σχετικά με την υπογεννητικότητα και δημογραφική κατάρρευση που καταγράφεται σε πολλές περιοχές, ιδιαίτερα της ηπειρωτικής Ελλάδας, επιχειρήσαμε μια πιο αναλυτική προσέγγιση των δεδομένων που αφορούν την Κεφαλλονιά και την Ιθάκη.
Με βάση τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, εξετάσαμε την περίοδο 1980–2024 με έμφαση στις δύο τελευταίες δεκαετίες, ώστε να έχουμε δύο απολύτως συγκρίσιμα μεγέθη. Στόχος ήταν να διαπιστώσουμε όχι μόνο πώς εξελίχθηκαν οι γεννήσεις και οι θάνατοι στην Περιφερειακή Ενότητα Κεφαλλονιάς και Ιθάκης, αλλά και πώς διαμορφώνονται τα δεδομένα στους τέσσερεις Δήμους μας.
Για την καλύτερη παρουσίαση των στοιχείων έχουμε ετοιμάσει μια σειρά από infographics, τα οποία επιτρέπουν να δούμε εύκολα τα δεδομένα των 46 αυτών ετών, που παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις αλλά και μια ξεκάθαρη επιδείνωση της φυσικής κίνησης του πληθυσμού μας.
Η σύγκριση των δύο τελευταίων δεκαετιών είναι χαρακτηριστική. Συγκεκριμένα, την περίοδο 2005–2014 καταγράφηκαν συνολικά 3.728 γεννήσεις έναντι 4.297 θανάτων, ενώ την περίοδο 2015–2024 οι γεννήσεις περιορίστηκαν στις 2.870 και οι θάνατοι αυξήθηκαν στους 4.730.
Τα βασικότερα συμπεράσματα της μελέτης των πληθυσμιακών μας δεδομένων μπορούν να συνοψιστούν στα εξής:
- Τη δεκαετία 2015–2024 καταγράφηκαν 23,0% λιγότερες γεννήσεις σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία, ενώ οι θάνατοι ήταν 10,1% περισσότεροι.
- Το αρνητικό φυσικό ισοζύγιο μεταξύ των δύο δεκαετιών διευρύνθηκε από −569 σε −1.860 με την αναλογία θανάτων προς γεννήσεις στο 115,3/100 και στο 164,8/100 αντίστοιχα.
- Από τις γεννήσεις της τελευταίας δεκαετίας, το 65,5% αφορά στον Δήμο Αργοστολίου, το 17,8% στον Δήμο Ληξουρίου, το 10,8% στον Δήμο Σάμης και το 6,0% στον Δήμο Ιθάκης.
- Στους θανάτους, τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 55,1% για τον Δήμο Αργοστολίου, 20,1% για τον Δήμο Ληξουρίου, 15,3% για τον Δήμο Σάμης και 9,5% για τον Δήμο Ιθάκης.
- Σε ολόκληρη την περίοδο 1980–2024 καταγράφηκαν 14.293 γεννήσεις και 21.154 θάνατοι, δηλαδή 6.861 περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις, με την αναλογία στο 148/100.
- Μοναδική φορά τα τελευταία 26 χρόνια κατά την οποία οι γεννήσεις ξεπέρασαν τους θανάτους ήταν το 2010, με 426 γεννήσεις έναντι 417 θανάτων. Το 2024, αντίθετα, καταγράφηκαν 260 γεννήσεις και 487 θάνατοι.
Η φυσική μείωση του πληθυσμού δεν αποτυπώνει ασφαλώς ολόκληρη την εικόνα, καθώς η διαφορά μεταξύ γεννήσεων και θανάτων, δεν ταυτίζεται με την πραγματική μεταβολή του πληθυσμού ενός τόπου.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κεφαλλονιά, καθώς εγκαθίστανται εργαζόμενοι από άλλες περιοχές της Ελλάδας για επαγγελματικούς λόγους, ενώ υπάρχει και σημαντική παρουσία ανθρώπων πρώτης και δεύτερης γενιάς που επιλέγουν να μετακομίσουν και να δραστηριοποιηθούν μόνιμα στον τόπο καταγωγής τους. Παράλληλα, αρκετοί ευρωπαίοι πολίτες αγοράζουν ή κατασκευάζουν κατοικίες επιλέγοντας την Κεφαλλονιά ως τόπο μόνιμης ή μακροχρόνιας διαμονής.
Υπάρχει όμως και ένα ακόμη ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που πρέπει να ληφθεί υπόψη. Πολλοί Κεφαλλονίτες που για έζησαν και εργάστηκαν σε μεγάλα αστικά κέντρα, μετά τη συνταξιοδότησή τους επιστρέφουν στον νησί. Πρόκειται για μια απολύτως φυσιολογική και θετική επιστροφή ανθρώπων στον τόπο τους, η οποία όμως μεταβάλλει μοιραία την ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού, με ότι αυτό συνεπάγεται.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα στοιχεία γεννήσεων και θανάτων είναι εξαιρετικά σημαντικά για την κατανόηση της δημογραφικής πορείας μίας περιοχής ή χώρας συνολικά, αλλά δεν αρκούν από μόνα τους. Για την πλήρη εικόνα απαιτείται να συνεκτιμηθούν η εσωτερική μετανάστευση, ο επαναπατρισμός, η εγκατάσταση αλλοδαπών και γενικότερα οι μετακινήσεις πληθυσμού.
Το δημογραφικό δεν είναι μόνο θέμα αριθμών
Παρά τις παραπάνω ιδιαιτερότητες, η μεγάλη μείωση των γεννήσεων αποτελεί ένα ζήτημα που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η αντιμετώπισή του αποτελεί εξ ορισμού μία σύνθετη υπόθεση και δεν μπορεί να επιλυθεί με ένα ή δύο οικονομικά μέτρα. Απαιτεί ένα ευρύτερο πλέγμα παρεμβάσεων που θα διευκολύνει τα νέα ζευγάρια που επιθυμούν να δημιουργήσουν οικογένεια, όπως οικονομική στήριξη, πρόσβαση σε στέγη, υπηρεσίες φύλαξης και φροντίδας παιδιών, καλύτερη δυνατότητα συνδυασμού εργασίας και οικογενειακής ζωής, καθώς και βοήθεια σε όσα αντιμετωπίζουν προβλήματα υπογονιμότητας.
Ωστόσο το ζήτημα δεν είναι αποκλειστικά οικονομικό. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής, οι εργασιακές απαιτήσεις ή οι προσωπικές προτεραιότητες επηρεάζουν επίσης τις αποφάσεις των ανθρώπων για τη δημιουργία οικογένειας και την τεκνοποίηση.
Η δημογραφική εικόνα σε Κεφαλλονιά και Ιθάκη
Συγκριτικά στοιχεία των Περιφερειακών Ενοτήτων της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων
Με βάση τα παρακάνω στοιχεία, η Περιφερειακή Ενότητα Ζακύνθου εμφανίζει την ηπιότερη δημογραφική επιδείνωση, καθώς καταγράφει αναλογικά τη μικρότερη φυσική μείωση του πληθυσμού και παράλληλα, τη χαμηλότερη αναλογία θανάτων προς γεννήσεις.
Η Κεφαλονιά και η Ιθάκη, παρά τη σημαντική δημογραφική πίεση που δέχθηκαν κατά τη δεκαετία 2015–2024, διατηρούν τη δεύτερη καλύτερη εικόνα μεταξύ των τεσσάρων Περιφερειακών Ενοτήτων ως προς την αναλογία θανάτων προς γεννήσεις και τη φυσική μείωση, παραμένοντας μπροστά από την Κέρκυρα και τη Λευκάδα, οι οποίες εμφανίζουν σαφώς δυσμενέστερη δημογραφική εικόνα.
Η δημογραφική εικόνα στον Δήμο Σάμης
- Στον Δήμο Σάμης, την περίοδο 1999–2024 καταγράφηκαν 977 γεννήσεις και 1.745 θάνατοι, με συνολικό φυσικό ισοζύγιο -768 κατοίκους.
- Τη δεκαετία 2015–2024, σε σύγκριση με την περίοδο 2005–2014, οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά 33,3%, ενώ οι θάνατοι αυξήθηκαν κατά 14,9%.
- Η Δημοτική Ενότητα Σάμης παρουσιάζει τη δυσμενέστερη εικόνα, καθώς οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά 25,8% και οι θάνατοι αυξήθηκαν κατά 14,7%. Ακολουθεί η Δημοτική Ενότητα Ερίσου με μείωση γεννήσεων 22,4% και αύξηση θανάτων 7,4%, ενώ η Δημοτική Ενότητα Πυλάρου εμφανίζει ηπιότερες μεταβολές, με -14,7% στις γεννήσεις και +6,8% στους θανάτους.
Η δημογραφική εικόνα στους υπόλοιπους Δήμους της Περιφερειακής Ενότητας Κεφαλλονιάς και Ιθάκης
Τα στοιχεία που παρουσιάσαμε στα infographics δεν δίνουν όλες τις απαντήσεις. Δίνουν όμως μια αρκετά καθαρή εικόνα της κατεύθυνσης στην οποία κινείται η φυσική κίνηση του πληθυσμού στην Κεφαλλονιά και στην Ιθάκη και κυρίως δείχνουν ότι πρόκειται για ένα θέμα που πρέπει να εξεταστεί σοβαρά, ψύχραιμα και σε βάθος.
Πηγή: poulatakefalonias.gr
